Ο ιμπεριαλισμός, προσπαθώντας να επιβληθεί στους λαούς, ακολουθεί, όσον αφορά τις μεθόδους που χρησιμοποιεί, την εξέλιξη των μέσων μαζικής καταστροφής. Όπως δηλαδή τελειοποιεί τα όπλα και τις τεχνικές του πολέμου, αποβλέποντας μέσω της λογικής του φόβου και της επιβολής του ισχυρότερου, στον εξαναγκασμό των λαών (μια και το παλιό σύστημα αποικιοποίησης δεν τον συνέφερε πια), κατά τον ίδιο τρόπο τελειοποιεί και τας μεθόδους μιας άλλης διείσδυσης και κατοχής στη «διάνοια» και το «συναίσθημα» των λαών.
Αυτή η άλλου είδους διείσδυση και κατοχή του ιμπεριαλισμού, που αποδεικνύεται πιο αποτελεσματική, μονιμότερη, σχεδόν αφανής - και για όλους αυτούς τους λόγους, ασφαλώς περισσότερο επικίνδυνη - είναι η πολιτιστική διείσδυση και η νέα τεχνική καταδυνάστευσης και ασφαλέστερης εκμετάλλευσης των χωρών εξάρτησης και καλείται «πολιτιστικός ιμπεριαλισμός».
Ο όρος αυτός προσδιορίζει:
α) Την άσκηση (με πολλούς τρόπους) ιδεοπειθαναγκασμού από το καθεστώς εξάρτησης στην εξηρτημένη χώρα. Στόχος, να αποδεχτεί η δεύτερη τα ιδεολογικά και πολιτιστικά πρότυπα που της επιβάλλει η πρώτη, αποβλέποντας στην αλλοίωση και εξουδετέρωση κάθε γηγενούς παραδοσιακού - μορφωτικού στοιχείου, που η επιβίωση και η καλλιέργειά του ενδεχομένως θα απειλήσει το καθεστώς εξάρτησης μακροπρόθεσμα
β) Προσδιορίζει ακόμα την προσπάθεια για καθυστέρηση ή παρεμπόδιση της έρευνας και παραγωγής επιστημονικής γνώσης στην εξηρτημένη χώρα. Στόχος, η καθυστέρηση στην επιστημονική ανάπτυξη και η ελεγχόμενη προσφορά υψηλής τεχνολογίας από τη μητρόπολη προς την περιφέρεια και, μέσα από την πολιτιστική τεχνολογική εξάρτηση, η μονιμότερη και ασφαλέστερη εδραίωση της οικονομικοπολιτικής εξάρτησης.
Πρώτος στόχος του πολιτιστικού ιμπεριαλισμού είναι η εθνική γλώσσα. Η μακρόχρονη εμπειρία έπεισε το πρώην αποικιοκρατικό - και σήμερα ιμπεριαλιστικό - σύστημα, ότι «δυνάμεις κατοχής», βασισμένες στην ισχύ των όπλων, δεν αποτελούσαν καμιά εγγύηση για μόνιμη κατοχή, εφ’ όσον η «εθνική ψυχή» τής κατεχόμενης χώρας διατηρούσε όλα τα ταυτοποιητικά της στοιχεία: δηλαδή τη γνώση και εμπειρία του συγκεκριμένου λαού, το συναισθηματικό περιεχόμενο των παραδόσεων και της μνήμης του, τα πρότυπα και τις αξίες του. Όλα όμως αυτά, συναποτελούν το περιεχόμενο της εθνικής γλώσσας και εκφράζουν μέσω αυτής την «αντίληψη πραγμάτων» του λαού, δηλαδή την κοσμοθεωρία του.
Ο πολιτιστικός ιμπεριαλισμός, προσπαθώντας να αλλοιώσει και να καταστρέψει την εθνική γλώσσα, συμπεριφέρεται σ’ αυτήν όπως σε κάποιον επικίνδυνο εχθρό του. Πολεμά δηλαδή αυτό που στην ουσία αποτελεί την πραγματική αντίσταση στις ιμπεριαλιστικές επιδιώξεις- γιατί είναι η γλώσσα, με ό,τι περιέχει, ο χυμός που αντλείται από τις ρίζες του λαού, τροφοδοτεί τον διαχρονικό του κορμό και του επιτρέπει την παραπέρα επιβίωση και ανάπτυξη- στόχος η γλώσσα, που είναι το ασφαλέστερο οχυρό αντίστασης στις επιδιώξεις του ιμπεριαλισμού.
Ο πολιτιστικός ιμπεριαλισμός είναι ο παρασιτικός κισσός, απομυζά -αυτούς ακριβώς τους χυμούς της γλωσσικής τροφοδοσίας, εκφυλίζοντας το σώμα του λαού, μέχρι τον τελικό μαρασμό.
Μια τέτοια πραγματικότητα τείνει να αποκλείσει οποιαδήποτε αντίδραση και αντίσταση του λαού ενάντια στις επιδιώξεις του ιμπεριαλισμού, εφ’ όσον:
α) Η γλωσσική αλλοίωση τον αποκόβει από τις πηγές υγιούς μετάγγισης για ανανέωση και τροφοδοσία του, με αυτά τα διανοητικά και συναισθηματικά στοιχεία, που θα λειτουργούν ως κίνητρα και προϋποθέσεις της εξέλιξης και ανάπτυξής του σε όλα τα επίπεδα.
β) Η αλλοίωση των εννοιολογικών του συμβόλων επιφέρει αλλοίωση και καταστροφή των προτύπων και των αξιών του συγκεκριμένου λαού. Έτσι θα καταντήσει - ακόμα και αν θέλει- «να μην ξέρει» για ποια πράγματα και αξίες πρέπει να αγωνιστεί και στο όνομα ποιων στόχων να διακινδυνέψει και την ίδια του τη ζωή.
γ) Η εξουδετέρωση της εθνικής γλώσσας συνεπάγεται την εξουδετέρωση των ταυτοποιητικών και ενοποιητικών στοιχείων του λαού, με άμεση συνέπεια τον κατακερματισμό της «συλλογικής συνείδησης» σε πολλές «ατομικές συνειδήσεις».
Η συλλογική εθνική συνείδηση σκέφτεται και ενεργεί, αντιλαμβάνεται και δρα, με αφετηρία την παραδοχή «αυτού που συμφέρει όλους». Αποβλέπει στη διατήρηση και διαφύλαξη (έστω και ως αναμνηστικών στοιχείων), αυτών που «αναγνωρίζουν» όλοι, που «έχουν να πουν κάτι» σε όλους, που υπάρχουν ή υπήρξαν χάρη στη συμμετοχή όλων, που «κόστισαν σε όλους» και που το νοητικό και συναισθηματικό τους περιεχόμενο συνέχει τη ζωή και καθορίζει τη δράση όλων.
Η συλλογική εθνική ψυχή λειτουργεί στο επίπεδο του «εμεις» και όχι του «εγώ» ή του «αυτοί». Η ατομική συνείδηση, αντίθετα, στοχεύει στο προσωπικό της «βόλεμα» και συμφέρον. Μακροπρόθεσμα όμως δρα εναντίον της, γιατί οι συνθήκες της φυσικής και κοινωνικής ζωής επιτρέπουν την επιβίωση του «συνυπάρχοντος» και όχι του «υπάρχοντος»• και ακόμα γιατί η εκμετάλλευση και η καταστροφή του φυσικού και ιστορικού χώρου - όπου ζει και δραστηριοποιείται η ατομική συνείδηση- αποβλέπει και στη δική της εκμετάλλευση και τελική καταστροφή, εφ’ όσον και αυτή είναι στοιχείο τούτου του χώρου.
Ο πολιτιστικός ιμπεριαλισμός, επί μέρους έκφραση και μεθόδευση του ιμπεριαλισμού, για να πετύχει την καταστροφή του αυθεντικότερου και πιο αποτελεσματικού του εχθρού, που είναι η εθνική γλώσσα, οφείλει να παρέμβει έγκαιρα και στη μαθησιακή διαδικασία του εξελισσόμενου ανθρώπου – πολίτη τής υπό εξάρτηση χώρας. Πρέπει να παρέμβει την ώρα που τα βλαστάρια αυτού του λαού - και αυριανοί πολίτες - με «τα χείλη ακόμα στον πηλό» θα δοκιμάζουν ονοματίζοντας ταυτόχρονα τον κόσμο- την ώρα δηλαδή (και εννοούμε εδώ αναπτυξιακές - μαθησιακές περιόδους), που κατανοούν πρόσωπα, φαινόμενα και πράγματα- «περιεχόμενο» και «στάση» ζωής από και δια της μάθησης και συγκρότησης εννοιών. Είναι διαδικασία, που επιτρέπει στην κυκλοφορία των διανοητικών και συναισθηματικών εμπειριών του λαού, να προετοιμάσει και να «δέσει» τη νέα διανοητική και συναισθηματική παραγωγή αυτού του λαού.
Η παρέμβαση σ’ αυτά τα εξελικτικά στάδια, μέσω τω ν επιβαλλομένων (εισαγομένων) πολιτιστικών προτύπων και άξιων του ιμπεριαλισμού, αποβλέπει στην καταστροφή των προτύπων και αξιών του λαού -αυτών που λειτουργούν υπέρ του λαού- και της αντικατάστασής τους μ’ εκείνα τα πρότυπα και αξίες, που λειτουργούν υπέρ των στόχων και των συμφερόντων του ιμπεριαλιστικού κέντρου.
Τα συμφέροντα του ιμπεριαλισμού είναι βεβαίως η διατήρηση του καθεστώτος εξάρτησης της χώρας -περιφέρειας, για μπορέσει να την εκμεταλλεύεται οικονομικά και πολιτιστικά και να την χρησιμοποιεί στις στρατιωτικοπολιτικές του επιδιώξεις ως δορυφόρο ή και εκτελεστή της θέλησής του.
Ο πολιτιστικός ιμπεριαλισμός, λοιπόν, είναι το υπερόπλο του συγχρόνου ιμπεριαλισμού. Οι επιθέσεις του έχουν πρώτιστο στρατηγικό στόχο την εθνική γλώσσα του λαού που τον υφίσταται.